خرید پلهای (DCA) چیست و چرا در بازار پرنوسان جواب میدهد؟
سختترین سوال هر سرمایهگذار این است: «الان بخرم یا صبر کنم؟» خرید پلهای جواب هوشمندانهای به این سوال میدهد؛ بهجای اینکه یک تاریخ درست را حدس بزنی، سرمایهات را در چند نوبت منظم وارد میکنی و میگذاری میانگین کار خودش را بکند.
فهرست مطالب+
خرید پلهای دقیقا یعنی چه؟
خرید پلهای یا DCA یعنی مبلغ مشخصی را در فاصلههای زمانی منظم وارد بازار کنی، بدون توجه به اینکه قیمت آن روز بالاست یا پایین. مثلا هر ماه ۱۰ میلیون تومان طلا بخری، چه طلا گران شده باشد چه ارزان.
نکتهی ظریف این است که وقتی مبلغ ثابت است و قیمت متغیر، در روزهای ارزان خودبهخود مقدار بیشتری میخری و در روزهای گران مقدار کمتری. همین یک ویژگی ساده باعث میشود میانگین خریدت از میانگین سادهی قیمتها پایینتر بیفتد.
مزیت دومش روانی است و دستکم از اولی مهمتر نیست: تصمیم را از احساسات جدا میکند. کسی که برنامهی مشخص دارد، در ریزش بازار فلج نمیشود و در اوج هیجان هم همهی پولش را یکجا وارد نمیکند.
یک مثال عددی
فرض کن سه ماه پیاپی، هر ماه ۱۰ میلیون تومان طلای ۱۸ عیار میخری. ماه اول هر گرم ۱۰ میلیون است و ۱ گرم میگیری. ماه دوم قیمت به ۸ میلیون میریزد و همان ۱۰ میلیون برایت ۱.۲۵ گرم میخرد. ماه سوم قیمت به ۱۲.۵ میلیون میرسد و ۰.۸ گرم میگیری.
در مجموع ۳۰ میلیون تومان دادهای و ۳.۰۵ گرم طلا داری، یعنی میانگین خریدت حدود ۹.۸۴ میلیون تومان برای هر گرم شده. حالا مقایسه کن: میانگین سادهی سه قیمت ۱۰.۱۷ میلیون است و اگر همان ۳۰ میلیون را ماه اول یکجا خرج کرده بودی، فقط ۳ گرم داشتی.
پس با همان پول، طلای بیشتری گرفتهای و میانگین پایینتری ساختهای. این همان اثری است که نوسان بازار، وقتی با خرید منظم ترکیب شود، به نفعت کار میکند.
خرید پلهای با میانگین کم کردن فرق دارد
این دو را خیلیها یکی میگیرند و همین اشتباه، گران تمام میشود. خرید پلهای یک برنامهی از پیش تعیینشده است: زمان و مبلغش را قبل از ورود مشخص کردهای و به قیمت روز کاری ندارد.
«میانگین کم کردن» یعنی وقتی داراییات ضرر کرده، باز هم از همان میخری تا میانگین خریدت پایین بیاید. این کار ذاتا اشتباه نیست، ولی معمولا واکنشی و احساسی انجام میشود: برای اینکه ضرر روی کاغذ کوچکتر دیده شود، پول بیشتری وارد دارایی میکنی که همین حالا هم دربارهاش اشتباه کردهای.
تفاوت عملیشان در ریسک است. خرید پلهای ریسک زمان ورود را پخش میکند؛ میانگین کم کردن بدون برنامه، تمرکز سبد را روی یک دارایی بازنده بیشتر میکند و میتواند به یک ریسک پرتفوی جدی تبدیل شود.
کجا خوب جواب میدهد و کجا نه
خرید پلهای در بازارهای پرنوسان بیشترین سود را دارد، چون هرچه نوسان بیشتر باشد، تفاوت مقدار خریداریشده در پلههای ارزان و گران بیشتر میشود. طلا، دلار و رمزارز در بازار ایران دقیقا از همین جنساند.
در عوض، اگر بازار مسیر یکطرفهی صعودی داشته باشد، خرید یکجا در ابتدای دوره نتیجهی بهتری میدهد، چون هر پلهی بعدی گرانتر تمام میشود. مشکل اینجاست که این را فقط بعدا میفهمی و همین، دلیل اصلی محبوبیت خرید پلهای است.
- بازهی منظم انتخاب کن (ماهانه یا هفتگی) و به آن پایبند بمان.
- مبلغ ثابت بگذار، نه مقدار ثابت؛ اثر اصلی DCA از ثابتبودن مبلغ میآید.
- برنامه را از قبل بنویس تا در روزهای هیجانی تصمیم لحظهای نگیری.
- کارمزد هر خرید را در نظر بگیر؛ پلههای خیلی ریز، کارمزد را نسبت به مبلغ بالا میبرد.
- پلهها را روی چند دارایی پخش کن، نه فقط یکی؛ همان اصل [سبد دارایی متنوع](/blog/sabad-darayi-motenave).
بدون ثبت معاملهها، DCA کور است
خرید پلهای یک عارضهی جانبی دارد: بعد از چند ماه، دهها معامله با قیمتهای مختلف داری و دیگر نمیدانی میانگین واقعی خریدت چند است. بدون این عدد، نمیتوانی بفهمی در سود هستی یا زیان.
راه درست محاسبهاش میانگین موزون خرید است، نه میانگین سادهی قیمتها؛ روشش را کامل در محاسبهی سود و زیان با میانگین موزون توضیح دادهایم.
میتوری این کار را خودکار انجام میدهد: هر خرید را ثبت میکنی و میانگین موزون، بهای تمامشده و سود و زیان لحظهای هر دارایی را به تومان میبینی. برای مرور کل تصویر هم راهنمای مدیریت پرتفوی را بخوان.
پرسشهای پرتکرار
خرید پلهای بهتر است یا خرید یکجا؟+
بستگی به مسیر بازار دارد. در بازار پرنوسان یا نزولی، خرید پلهای میانگین بهتری میسازد؛ در بازار یکطرفهی صعودی، خرید یکجا در ابتدای دوره بهتر است. چون مسیر بازار را از قبل نمیدانی، خرید پلهای ریسک زمان ورود را کم میکند.
فاصلهی پلهها چقدر باشد؟+
قاعدهی جادویی ندارد؛ مهمتر از فاصله، منظمبودن آن است. ماهانه برای بیشتر افراد عملی است چون با چرخهی درآمد همخوانی دارد. فقط حواست باشد پلههای خیلی ریز، کارمزد را نسبت به مبلغ خرید بالا میبرند.
تفاوت DCA با میانگین کم کردن چیست؟+
خرید پلهای یک برنامهی از پیش تعیینشده و مستقل از قیمت روز است. میانگین کم کردن واکنشی است به ضرر و معمولا احساسی انجام میشود؛ یعنی پول بیشتری وارد دارایی میکنی که در آن ضرر کردهای و تمرکز ریسک سبدت بالا میرود.
میانگین خریدم را چطور حساب کنم؟+
با میانگین موزون: کل مبلغی که پرداختهای را بر کل مقداری که خریدهای تقسیم کن. میانگین سادهی قیمتها جواب غلط میدهد، چون حجم هر خرید را نادیده میگیرد. میتوری این محاسبه را خودکار انجام میدهد.